Het was in 2017 op de kop af 150 jaar geleden dat het Bels Lijntje als eerste grensoverschrijdende spoorweg in gebruik werd genomen. Bij dit jubileum past uiteraard een bijzonder merkteken waarin de geschiedenis van het gebied wordt verbeeld.

Uit een groslijst van 15 kunstenaars werden drie  kunstenaars geselecteerd om een ontwerp te ontwikkelen voor een ‘mural’ op de draagconstructie van het viaduct van het Bels Lijntje onder de rijksweg A58. Met het doel om het historisch belang van het Bels Lijntje te benadrukken en om de entree naar het Bels Lijntje meer aanzien te geven. Jori van Boxtel viel de eer te beurt om deze muurschildering in de ‘Passage Bels Lijntje’ te mogen realiseren.

Het ontwerp

In het ontwerp voor de passage van het Bels Lijntje ging Jori uit van twee hoofdthema’s: de fauna van het omliggende natuurgebied en de cultuurhistorische en hedendaagse waarde van het Bels Lijntje. Deze twee thema’s komen samen en worden bekeken vanuit een trein die over het Bels Lijntje rijdt waaraan het het landschap voorbijtrekt. De natuur verandert in kleurvlakken en wordt net als water als het ware vloeibaar en beweeglijk.

 

Aandacht voor de natuur

Boven de watergrens zijn dieren die in het aangrenzende Stadsbos 013 leven gedetailleerd verbeeld. Insecten en vlinders fladderen over het BelsLijntje dat zich momenteel met aan elkaar geschakelde bijvriendelijke gebieden ontwikkeld tot  het langste grensoverschrijdende bijenlint van Europa. Sinds enkele jaren is de poelkikker in het Stadsbos opgedoken. De huismus nestelt in boerderijen en vroeger ook in de seinwachtershuisjes langs het Bels Lijntje. De blauwe reiger staat roerloos klaar om een riviergrondel te vangen terwijl de nijlgans met zijn strakke blik de toeschouwer probeert te imponeren. De libelle stamt uit een tijd van 150 miljoen jaar geleden en is als zodanig dé erfgenaam van het begrip geschiedenis

Bels Lijntje

Het verleden van het Bels Lijntje is aan de oppervlakte niet meer zichtbaar. Daarom vertelt Jori het verhaal onder de oppervlakte, onder water. De silhouetachtige vormen vertellen chronologisch hoe de spoorweg en de smokkelroute overgaan in het huidige fietspad en de recreatieve functie van het Bels Lijntje. Kenmerkend voor het Bels Lijntje zijn de smokkelaars die vanaf de Eerste Wereldoorlog smokkelwaar over de grens van Nederland naar België smokkelden. Het viaduct staat symbool voor de poort van Nederland naar België en andersom. In de afbeelding op het viaduct vanuit Tilburg richting Turnhout sluipen smokkelaars onder de poten van de reiger door, die de grens symboliseert.

Langs de route van het Bels Lijntje stonden 28 seinwachtershuisjes. De bewoners moesten elke keer wanneer de trein passeerde het wegverkeer stoppen. Meestal was het de vrouw des huizes die met een vlag aankondigde dat de trein naderde. Vervolgens verandert het Bels Lijntje in het huidige fietspad en recreatiegebied. Er fietsen mensen op een tandem voorbij en helemaal rechts zitten twee mensen te kaarten. Een van hen draagt een jokersmuts, wat verwijst naar Turnhout, dat als bijnaam de Speelkaartenstad heeft.

Vanuit Turnhout richting Tilburg is als eerste het station van Riel afgebeeld. Dit hoogbouwstation was identiek aan het station van Alphen. Verderop rijdt een stoomtrein over het Bels Lijntje. DEaarna gaat het spoor over in het heden en fietst er iemand van of naar zijn werk over het fietspad. Op de meest rechtse drager staat een man met een kruik in zijn hand, afkomstig van de naam Kruikenstad, de naam die Tilburg tijdens carnaval heeft. Tilburgers worden Kruikenzeikers genoemd vanwege het verhaal over de opgespaarde urine die verkocht werd om de wol van deze voormalige textielstad in te wassen.

Wie er bij waren?

Het kunstwerk kwam tot stand door particulier initiatief van wijkbewoner Stefan Jansen die diverse partijen mee wist te krijgen. Als verantwoordelijken voor de locatie en het het viaduct werkten de Gemeente Tilburg en Rijkswaterstaat van harte mee. Daarnaast was er onder meer ondersteuning vanuit CuPuDo, Stadsbos013, Wijkraad De Blaak, de Rabobank, het Spiegelglasfonds en het Prins Bernhard Cultuurfonds. De Coöperatie Bels Lijntje schreef een voorstel voor het artistiek-inhoudelijk kader van de opdracht en stelde een adviescommissie samen die de formulering van de opdracht, selectie en begeleiding van dit startersproject voor haar rekening nam. Adviseur BK Jos Wilbrink, beeldend kunstenaar/voorzitter Cooperatie BelsLijntje Tine van de Weyer en kunsthistoricus/galeriehouder Ingrid Luycks sloegen hiervoor de handen ineen.

“Een kunstwerk kan iets vertellen van de betekenis van de plek. Het is een verfraaiing voor het landschap voor de plek en voor de duizenden fietsers die passeren. Zo krijgen ze iets mee van waar ze zijn op de plek: de geest van de plek zichtbaar maken.”  Tine van de Weyer, voorzitter Coöperatie Bels Lijntje in de uitzending van Wakker! op maandag 2 oktober bij Omroep Brabant.

 

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on LinkedIn